लहान आरुष शिंदेच्या पालकांनी घेतलेल्या निःस्वार्थ निर्णयाने केवळ पुण्याच्या वैद्यकीय क्षेत्रात एक ऐतिहासिक क्षण निर्माण केला नाही, तर अकल्पनीय वैयक्तिक नुकसान झाल्यावरही अवयव दानाचे जीवन वाचवणारे महत्त्व देखील अधोरेखित केले आहे.

ताडीवाला रोड येथील ३ वर्षीय आरुष शिंदे याला २ जून रोजी दुसऱ्या मजल्यावरील बाल्कनीतून अपघाताने पडल्यानंतर गंभीर अवस्थेत रुबी हॉल क्लिनिकमध्ये दाखल करण्यात आले. प्राथमिक सल्लागार डॉ. संजय वोरा यांच्या देखरेखीखाली, बालरोग आयसीयू टीमने त्याला वाचवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले. दुर्दैवाने, १२ जून रोजी सक्षम अधिकारी डॉ. देविदास भालेराव यांनी आरुषला मेंदू मृत घोषित केले.

संवेदनशील समुपदेशनानंतर, कुटुंबाने त्याचे अवयव दान करण्यास संमती दिली. प्रत्यारोपण समन्वयक लोचना जाधव यांनी कुटुंबाला या कठीण निर्णयात मार्गदर्शन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

झेडटीसीसी पुणेच्या माध्यमातून, आरुषचे मूत्रपिंड आणि यकृत रुबी हॉल क्लिनिक आणि मणिपाल हॉस्पिटल, बाणेर येथील दोन बाल रुग्णांना देण्यात आले. दोन्ही कॉर्निया देखील दान करण्यात आले आणि त्यामुळे दोन कॉर्नियल अंध रुग्णांना दृष्टी मिळेल. सर्व प्रत्यारोपण शस्त्रक्रिया यशस्वी झाल्या.

वैद्यकीय संचालक लेफ्टनंट कर्नल डॉ. विवेक लाल आणि सीईओ डॉ. मुदित सक्सेना यांनी संपूर्ण पीआयसीयू टीम, प्रत्यारोपण टीम आणि नर्सिंग स्टाफचे त्यांच्या उत्कृष्ट वैद्यकीय कामगिरी आणि करुणेबद्दल अभिनंदन केले.

“पुणे विभागासाठी हा एक ऐतिहासिक क्षण आहे. ३ वर्षांचा दाता मिळणे अत्यंत दुर्मिळ आहे. आरुषच्या पालकांच्या धैर्यामुळे दोन मुलांना जीवन मिळाले आणि इतर दोघांना दृष्टी मिळाली,” असे डॉ. लाल म्हणाले.

डॉ. देविदास भालेराव यांनी सांगितले की, मुलाच्या पालकांनी त्याचे अवयव दान करण्याचा केलेला प्रयत्न खूप धाडसी होता. या पावलामुळे आणखी चार लोकांना जीवन मिळाले आहे.

अनेक हॉटेल्समध्ये पनीरऐवजी स्वस्त पर्यायांचा वापर करून ग्राहकांची दिशाभूल केली जात असल्याने तक्रार करण्यात आली होती. मात्र, नव्या नियमानुसार हॉटेल आणि रेस्टॉरंटना त्यांच्या मेन्युकार्ड किंवा इलेक्ट्रॉनिक डिस्प्लेवर पदार्थात ‘नैसर्गिक पनीर/चीज’ वापरले आहे की ‘चीज ॲनालॉग’, हे स्पष्टपणे नमूद करावे लागेल. खाद्यपदार्थ विक्रेते किंवा हॉटेल चालक पनीर म्हणून चीज ॲनालॉगची विक्री करताना आढळल्यास त्यांच्यावर अन्न सुरक्षा कायद्यांतर्गत कठोर कारवाई केली जाणार आहे.

मंत्री झिरवाळ यांनी स्पष्ट केले आहे की,  अन्न सुरक्षा व मानके अधिनियम 2006 नुसार ग्राहकांची दिशाभूल करणे हा गुन्हा आहे. जे हॉटेल मालक पारदर्शकता पाळणार नाहीत आणि माहिती लपवून ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळतील, त्यांचा परवाना कायमचा रद्द केला जाऊ शकतो. नागरिकांच्या जेवणातील आवडीचा पदार्थ असलेल्या पनीरमध्ये होणारी भेसळ ही चिंतेची बाब आहे. ग्राहकांना आपण काय खातोय हे कळायलाच हवे. यापुढे पनीरच्या नावाखाली चीज ॲनालॉग विक्री करणाऱ्यांची गय केली जाणार नाही, असे त्यांनी स्पष्ट केले.

प्रशासनाचे निर्देश

चीज ॲनालॉगच्या पुरवठादारांना विक्री बिलावर त्याचा स्पष्ट उल्लेख करावा लागेल. हॉटेल संघटनांशी चर्चा करून सर्व विभागीय अन्न सहआयुक्तांना याची काटेकोर अंमलबजावणी करण्याचे आदेश दिले आहेत. रेस्टॉरंट आणि केटरर्सना बल्क मेसेजद्वारे या नव्या नियमांची माहिती दिली जात आहे. पनीर आणि चीज ॲनालॉगमधील फरक

अन्न सुरक्षा मानके विनियम 2011 नुसार पनीर हा केवळ दुधापासून तयार केलेला पदार्थ आहे. तर डेअरी ॲनालॉग हा दूधाव्यतिरिक्त खाद्यतेल, स्टार्च, इमल्सिफायर आणि इतर घटक वापरून तयार केला जातो. तो दिसायला पनीरसारखा असला, तरी पनीर नसून ‘चीज ॲनालॉग’ या प्रवर्गात मोडतो. हॉटेल्स, उपाहारगृहे आणि जलद खाद्यपदार्थ विक्रेते मोठ्या प्रमाणात चीज ॲनालॉगचा वापर करत असल्याचे दिसून आले आहे.

तक्रार कुठे कराल ?

उत्पादन घेताना ग्राहकांनी दक्षता घ्यावी. दिशाभूल झाल्यास प्रशासनाच्या १८००-२२२-३६५ या टोल फ्री क्रमांकावर तक्रार नोंदवावी, असे आवाहन विभागामार्फत करण्यात आले आहे.

अपघात होणे, घरात पडणे, चालताना ठेच लागणे, पायाचे किंवा हाताचे बोट आपटणे अशा घटना आपल्या दैनंदिन आयुष्यात खूप सामान्य आहेत. अशा वेळी असह्य वेदना, सूज किंवा स्नायू आखडणे यामुळे अनेक रुग्ण गोंधळात पडतात — गार पाण्याने शेकावे की गरम पाण्याने? बर्फ वापरावा की गरम पाण्याची पिशवी ? गरम इलेक्ट्रिकल बॅग जेल फोम बॅग की काय ? नेमके काय योग्य?
या प्रश्नाचे उत्तर दुखापतीच्या प्रकारावर आणि वेळेवर अवलंबून असते.

नवीन दुखापत (२४ ते ३६ तासांच्या आत)
जर नुकतीच दुखापत झाली असेल — उदा. मार लागणे, पडणे, मुरगळणे, सूज येणे — तर गार शेक (Cold Therapy) सर्वात फायदेशीर ठरतो. बर्फाची पिशवी (आइस बॅग) किंवा बर्फाचा गोळा कापडात गुंडाळून प्रभावित भागावर 10–15 मिनिटे शेकावा. गार शेकामुळे सूज कमी होते, रक्तस्राव आटोक्यात येतो आणि वेदना कमी होतात. अचानक गुडघा दुखणे, लचकणे किंवा सूज (swelling) आल्यासही गार शेक उपयुक्त ठरतो.

स्नायू आखडणे, कडकपणा (Stiffness / Soreness)
खांदा, कंबर किंवा इतर स्नायूंमध्ये कडकपणा, आखडणे किंवा स्पॅसम जाणवत असल्यास गरम शेक (Hot Therapy) अधिक परिणामकारक ठरतो. गरम पाण्याची पिशवी, इलेक्ट्रिकल हीट बॅग किंवा जेल फोम बॅग वापरू शकता. गरम शेकामुळे रक्तप्रवाह वाढतो, स्नायू सैल होतात आणि वेदना कमी होतात.

जुनी दुखणी (Chronic Pain)
जुनी वेदना, सततचा कडकपणा किंवा जुनाट दुखणे असल्यास साधारणपणे गरम पाण्याने शेकणे फायदेशीर असते. यामुळे स्नायूंना आराम मिळतो आणि हालचाल सुलभ होते.

लक्षात ठेवण्यासारखे मुद्दे
नवीन सूज व दुखापत → गार शेक
स्नायू आखडणे / जुनाट वेदना → गरम शेक
बर्फ थेट त्वचेवर लावू नये d; नेहमी कापडाचा वापर करावा.
शेक 10–15 मिनिटांपेक्षा जास्त करू नये.
वेदना खूप तीव्र असतील, हालचाल शक्य नसेल किंवा सूज वाढत असेल तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
शेवटी, प्रत्येक दुखापत वेगळी असते. त्यामुळे स्वतः अंदाज न बांधता योग्य वेळी डॉक्टरांचे मार्गदर्शन घेणेच हिताचे ठरते.

गरम पाण्याने शिकण्याचे फायदे
रक्त प्रवाह वाढतो, रक्त वाहिन्या रुंद होतात, परिणामी त्या भागातील रक्त प्रवाह जास्त प्रमाणात होतो, स्नायूंना आराम मिळतो,  ताण कमी होतो, स्टिफनेस ताठरपणा कमी करण्यासाठी मदत होते, वेदना कमी करण्यासाठी मदत होते, जुनी दुखणी कमी करण्यासाठी फायदा होतो.

थंड पाण्याने शिकण्याचे फायदे
स्वेलिंग सूज कमी करण्यासाठी फायदेशीर ठरते. ब्लड प्रवाह मंद होतो, त्यामुळे जळजळ इन्फ्लमेशन स्वेलिंग सूज कमी करण्यासाठी मदत होते. लोकल एनेस्थीसिया सारखा परिमाण होतो वेदना कमी बधिरपणा येतो आणि वेदना कमी होतात कमी जाणवतात.
खेळ खेळत असताना वेदना होणे मार लागणे  अश्या वेळी गार बर्फ शेकणे नक्कीच फायदेशीर ठरते.

टिप
ज्यांना हार्ट डिसीज आजार आहेत  बीपी/ शुगर चे आजार आहेत त्यांनी  आपल्या डॉक्टर चा सल्ला घेऊनच शेकणे करावे

४० वयोगटातील लोकांना ह्या अँटीरियर नी पेन ने ग्रासले असल्याचे सध्याचे चित्र आहे. अँटीरियर नी पेन म्हणजे गुडघ्याच्या समोरील भागात सतत वेदना ,सतत दुखणे, समोरील बाजूला सूज येणे. अशी लक्षणे दिसून येतात. याची कारणे बघितली तर वाढलेले वजन, मधुमेह, उच्चरक्तदाब, थायरॉइड लवकर मासिक पाळी बंद होणे, जन्मतः पायात गुडघ्यात बाक असणे, दोन्ही गुडघे जवळ आणि घोटे लांब असणे, मांडतील स्नायू कमजोर असणे त्यामुळे गुडघ्याच्या वाटीवर ताण येणे, गुडघ्याची वाटी मांडीतील हाडावर दाबली जाणे घासणे जाणे,
जन्मत: पाय मध्ये गॅप असणे, पाय सपाट असणे फ्लॅट फिट असणे, पायातील पादत्राणे हलक्या क्वालिटी ची वापरणे अशी कारणे दिसून येतात.

लक्षणे
सतत आणि नेहमी गुडघ्याच्या समोरील बाजूला दुखत राहणे, कधी वाटी च्या वर तर कधी वाटीच्या खाली दुखणे,गुडघ्यावर सूज असणे, जिना चढउतार करताना त्रास होणे, मांडी घालून जास्त वेळ बसता न येणे, भारतीय शौचालय चा वापर करताना वेदना होणे, जास्त वेळ जमिनीवर काही काम साठी बसावे लागते तर उठताना त्रास होणे, आधार घेऊन जमिनीवरून उठणे,
वारंवार वेदना शामक औषधे घ्यावी लागणे, चालणे कमी होणे, चालताना स्पीड कमी होणे, गुडघ्याच्या आतून कट कट आवाज येणे अशी लक्षणे अँटीरियर नी पेनमध्ये दिसून येतात..

निदान
पेशेंट ची लक्षणे आणि क्लिनिकल तपासणी केली असता ह्या आजाराबद्दल निदान करता येते  काही पेशंट मध्ये एक्सरेज  गरजे नुसार  एमआरआय, काही पेशेंट मध्ये कार्टिलॉग्राम तपासणी केली जाते.  गरजेनुसार  डिजिटल स्कॅनोग्राम विथ बायोमेट्रीक एंगल तपासणी केली जाते. लवकर तपासणी लवकर उपचार केले तर निश्चित लवकर नी पेन कमी होण्यास मदत होते आणि भविष्यात नी चे आयुष्य वाढू शकते.

काही पेशंट मध्ये विटामिन डी विटामिन B१२ ची कमतरता अँटीरियर नी पेन साठी कारणीभूत ठरू शकते.

उपचार

लवकर निदान ,मेडिसिन , वजन कमी करण्यासाठी फायदेशीर एक्सरसाइजेस, योग्य चांगली पादत्राणे वापरणे,
शुगर कंट्रोल करण्यासाठी योग्य व्यायाम आणि संतुलित आहार घेणे, मांडीतील स्नायू बळकट करण्यासाठी योग्य प्रमाणात व्यायाम करणे, गरजेनुसार फिजियोथेरपी ही मदत घेणे..

डॉ सचिन नागापूरकर
अस्थी रोग आणि कृत्रिम संधारोपण तज्ञ
पुणे

कोक्सीडिनिया होण्याची कारणे
सतत एका जागी बसून काम करणे,
सतत दोन चाकी वाहन चालवणे,
वाहन चालवताना गाडी खड्डा मधून जाणे आणि टेल बोन ला इजा होणे,
महिला वर्गात डिलीवरी दरम्यान ह्या हाडाला इजा होणे,
वजन जास्त प्रमाणात वाढणे,
मधुमेह , थायरॉइड चा आजार,
मानसिक ताणतणाव आसणे,
सतत नकारात्मक विचार करणे,
टाइप A पर्सनालिटी च्या लोकांमध्ये हा आजार जास्त प्रमाणात आढळतो आणि तो लवकर बरा होत नाही.

लक्षणे
माकड हाड ला सतत दुखत राहणे, जास्त वेळ एका जागेवर बसता न येणे, हार्ड सरफेस वर बसले की माकड हाड नितंब दुखत राहणे, लैंगिक संबध ठेवताना वेदना होणे,  संडास करताना वेदना होणे, गाडी चालवताना वेदना होणे.

निदान
साधारणपणे  पेशंट च्या बोलण्यावरून  तपासणी केल्यावर आजाराचे प्राथमिक निदान होते.
गरजे प्रमाणे  एक्सरे काढून आजाराचे निदान करता येते.
५०% पेशेंट मधे एक्सरे नॉर्मल असतात.
काही पेशेंट मध्ये एक्सरे मद्दे हाडाला थोडा बाक आलेला दिसतो.

उपचार
मेडिसिन काही ठरावीक व्यायाम
कडक जागेवर बसणे टाळणे आवश्यक आहे.
डॉक्टर यांचे मार्गदर्शन घेणे आवश्यक आहे.

डॉ. सचिन नागापूरकर
अस्थीरोग तज्ञ

चांदीपुरा व्हायरस एन्सेफलायटीससारख्या आजाराशी संबंधित आहे. या विषाणूमुळे ताप येतो ज्यामध्ये फ्लूसारखीच लक्षणे असतात. पण त्यामुळे मेंदूला सूज (एंसेफलायटीस) देखील येऊ शकते. हा आजार डासांमुळे पसरत असल्याचे सांगितले जाते. ‘द हिंदू’च्या माहितीनुसार, 2003-2004 दरम्यान मध्य भारतात झालेल्या उद्रेकात, आंध्र प्रदेश आणि गुजरातमध्ये एन्सेफलायटीसच्या लक्षणांमुळे 56-75% टक्के मृत्यू झाले होते.

स्वच्छतेची काळजी आवश्यक

चांदीपुरा व्हायरसची लागण होऊ नये यासाठी आजूबाजूला स्वच्छता ठेवा आणि घाण साचू देऊ नका. कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावा आणि तो उघड्यावर ठेवू नका. शौचालयाचा वापर करा आणि उघड्यावर शौच करू नका. डास, माश्या आणि कीटक होऊ नयेत याची काळजी घ्या. लहान मुलांनी डासांपासून बचावासाठी फुल स्लीव्हज कपडे घालावेत. मच्छरदाणी वापरा. मॉस्किटो रिपेलेंटचा वापर करा. आरोग्यविषयक समस्या जाणवल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या, अशा सूचना आरोग्य यंत्रणांकडून नागरिकांना करण्यात येत आहेत.

आरोग्य विमा काढणार्‍यांची संख्या दिसेनदिवस वाढत आहे. विमा कंपन्यांनी निर्माण झालेल्या या परिस्थितीचा गैरफायदा घेऊन, पॉलिसीधारकांची फसवणूक करू नये यासाठी भारतीय विमा नियामक व विकास प्राधिकरणाने पॉलिसीधारकांच्या सुविधेसाठी विमा नियमांमध्ये मोठे बदल केले आहेत. ही संस्था विमा कंपन्यांच्या कारभारावर नियंत्रण ठेवते आणि आरोग्य विम्यासंबंधित नवनवीन नियम जारी करते. संस्थेने नियमांमध्ये बदल केल्यामुळे एक प्रकारे पॉलिसीधारकांची डोकेदुखी कमी झाली आहे. अनेकदा रुग्णावर आरोग्य विम्यांतर्गत संबंधित उपचार होणार की नाहीत? याबाबत रुग्ण आणि त्याच्या नातेवाइकांना शंका असते. रुग्णाला डिस्चार्ज मिळाल्यानंतर बरेच दिवस उलटूनही रुग्णाच्या वतीने केला गेलेला दावा विमा कंपन्या निकाली काढत नाहीत. त्यामुळे ही प्रक्रिया पॉलिसीधारकांसाठी त्रासदायक ठरते.

पॉलिसीधारकांच्या अधिकारांमध्ये वाढ होणार आहे. या मुख्य परिपत्रकानुसार रुग्णालयात रुग्ण किंवा नातेवाइकाद्वारे ‘कॅशलेस उपचारांची सुविधा’ मिळण्याबाबत विनंती केली गेल्यास अवघ्या एका तासात ती विनंती मंजूर केली जाणार आहे. “कॅशलेस ऑथोरायझेशन विनंतीवर ताबडतोब वा एक तासाच्या आत निर्णय घेणे आणि रुग्णालयाकडून डिस्चार्ज मिळाल्यानंतर तीन तासांच्या आत रुग्णाकडून केला गेलेला दावा विमा कंपनीला निकाली काढावा लागणार आहे,” असे या परिपत्रकात नमूद करण्यात आले आहे.

कॅशलेस सुविधा पुरवावी लागणार

सर्व विमा कंपन्यांना १०० टक्के कॅशलेस सेवा पुरवावी लागणार आहे. कॅशलेस सुविधा मिळण्याबाबतची विनंती केली गेल्यानंतर विमा कंपनीला एक तासात त्यासाठी मंजुरी द्यावी लागेल. हा निर्णय सर्व विमाधारकांसाठी एक वरदान ठरणार आहे. कारण- या निर्णयामुळे रुग्णाच्या नातेवाइकांना पैशांची जुळवाजुळव करण्यासाठी धावपळ करावी लागणार नाही; तसेच रुग्णाला रुग्णालयात भरती केल्यानंतर त्याच्यावर उपचार होण्यास विलंब होणार नाही.

डिस्चार्जनंतर तीन तासांच्या आत दावा निकाली

भारतीय विमा नियामक व विकास प्राधिकरणानुसार, रुग्णालयातून डिस्चार्ज मिळाल्यापासून तीन तासांच्या आत विमा कंपन्यांना रुग्णाकडून केला गेलेला दावा निकाली काढावा लागणार आहे. “कोणत्याही परिस्थितीत पॉलिसीधारकाला रुग्णालयातून डिस्चार्ज मिळण्याची वाट पाहण्यास भाग पाडले जाणार नाही. तीन तासांपेक्षा जास्त उशीर झाल्यास, रुग्णालयाकडून आकारण्यात येणारी अतिरिक्त रक्कम विमा कंपन्यांना भागधारकांच्या निधीतून द्यावी लागेल. उपचारांदरम्यान पॉलिसीधारकाचा मृत्यू झाल्यास, विमा कंपनीला लवकरात लवकर रुग्णाच्या कुटुंबीयांकडून केला गेलेला दावा निकाली काढावा लागेल,” असे या परिपत्रकात नमूद करण्यात आले आहे.

अन्य वैशिष्ट्ये

सर्व वयोगटांतील व्यक्तींसह सर्व प्रकारच्या वैद्यकीय स्थिती असलेल्या व्यक्तींना आता आरोग्य विमा देणे शक्य होणार आहे.

विमाकर्त्यांने पॉलिसीधारकाला प्रत्येक पॉलिसी कागदपत्रासह ग्राहक माहिती पत्रक (सीआयएस) प्रदान करणे आवश्यक

पॉलिसीधारकाला दावा सेटलमेंटसाठी कोणतेही कागदपत्र देण्याची आवश्यकता नाही; त्याऐवजी विमा कंपन्यांना ​​रुग्णालयातून आवश्यक ती कागदपत्रे मिळवावी लागतील.

पॉलिसीधारकांनी विमा लोकपालाकडे एखाद्या विमा कंपनीची तक्रार केल्यास ३० दिवसांच्या आत लोकपालाने दिलेल्या आदेशानुसार विमा कंपन्यांना अंमलबजावणी करावी लागेल. दिलेल्या आदेशाची अंमलबजावणी न झाल्यास विमा कंपनीला पॉलिसीधारकाला दररोज ५,००० रुपये द्यावे लागतील.

खजूर ह्या खाद्यपदार्थाला मुस्लिम समाजातील अंत्यंत पवित्र पदार्थ म्हणून मानले जाते. मोहम्मद पैगंबर यांचे आवडते फळ म्हणून पण खजूर कडे बघितले जाते. जगभरातील मुस्लिम बांधव खजूर चे सेवन ह्या रमजान ईद रोजा उपवास दरम्यान करतातच. अतिशय शक्तिवर्धक असे हे फळ आहे. कॅल्शियम, लोह, व्हिटॅमिन सी, व्हिटॅमिन डी, कॉपर ने भरपूर असे हे फळ खजूर आरोग्यासाठी लाभदायक आहे. चांगल्या साखरेचे प्रमाण खजूर मध्ये असते, त्यामुळे दिवसभर उपवास असताना देखील शक्ती उर्जा निर्माण करण्याचे कार्य खजूर खाल्ल्यामुळे होते.

रोजा उपवास दरम्यान पाणी पिणं पण बंद असतं. खजूराचे सेवन केल्यास तहान लागणं कमी होते. भारतात बारा महिने खजूर उपलब्ध आहे. लाल आणि काळे खजूर. ह्या सह जगभरात पन्नास प्रकारचे खजूर उपलब्ध आहेत. बाजारात अजवा, मगजोल, बुमेन, फर्द, किमिया, फरत, सुलतान, बुरारी, कलमी, मदिना, रुकसार, हसना, हार्मोनियम, मुज्जरब, बुरारी, गुड, अल्जेरियन या प्रकारचे खजूर मिळतात.

खजूरमध्ये फायबर चे प्रमाण भरपूर असल्याने अन्न पचन पण व्यवस्थित होते.असे हे आरोग्यदायी फळ रमजान महिन्यात आपल्या मुस्लिम बांधवांप्रमाणे सर्वांनी खाल्ले तर निश्चितच आरोग्य उत्तम राहण्यास मदत होईल.

बहूतांश लोक अंगदुखी, पाठ, मान, कंबर, सांधेदुखी, गुडघेदुखी साठी डॉक्टरांचा सल्ला न‌ घेता परस्पर वेदनाशामक औषधे, स्टिरॉइड ची औषधे विकत घेऊन बरीच दिवस महिने वर्षे खातात. त्यांना अशी औषधे खण्याची सवयच लागलेली असते. सततच्या वेदनाशामक औषधांमुळे कदाचित शारीरिक दुखणं कमी अथवा बंद होईल पण त्याचा विपरीत परिणाम कालांतराने किडनी निकामी होण्यास होतो हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

कोणत्याही कारणास्तव जर आपल्याला सतत आणि बरीच दिवस जर‌ वेदनाशामक औषधे, स्टिरॉइडची औषधे घ्यावी लागत असतील‌ तर आपली संपूर्ण शारीरिक वैद्यकीय तपासणी करून घ्यावी. आजाराचे निदान केले पाहिजे. गरजेनुसार ऑपरेशन करून घ्यावे पण सततची वेदनाशामक औषधे स्टिरॉइडची औषधे घेणे टाळले पाहिजे.

जर आपल्याला मधुमेह, रक्तदाब, थायरॉईड, संधिवात, फिट्सचा आजार,  हृदयाचा आजार व इतर कोणत्याही आजारांसाठी बरेच दिवस महिने वर्षे औषध घ्यावी लागत असतील‌ तर नियमित शरिरातील तपासणी वैद्यकीय सल्ला घेऊन केली पाहिजे.  रक्त तपासणी करून किडणीचे कार्य कसे सुरू आहे ते तपासले पाहिजे.

वैद्यकीय सल्ल्यानुसार सोनोग्राफी, सिटीस्कॅन, एम.आर.आय स्कॅन, पेट स्कॅन करून घेतला पाहिजे. शारिरातील टाकावू पदार्थ, द्रव्य, शरिराच्या बाहेर टाकण्याच्या प्रक्रियेत किडनीचा सहभाग खूप मोठा आणि महत्त्वाचा आहे. चला तर मग आज किडनी दिनी किडनी बाबत जागरूकता तयार करूयात. जी किडनी आपले शरीर स्वच्छ ठेवते आपण तिची काळजी घेऊयात..

बरेचसे आजार असे आहेत जे औषधाविना व शस्त्रक्रिया न करता व्यायामाद्वारे सुद्धा बरे होऊ शकतात यासाठी फिजिओथेरपी ही सोपी व आधुनिक उपचार पद्धती खूप फायदेशीर ठरते. शिबिरात 100 हून अधिक रुग्णांची तपासणी करण्यात आली व त्यांना फिजिओथेरपी विषयी मार्गदर्शन करण्यात आले. डॉ. राकेश जाधव ( प्रिन्सिपल इन्चार्ज), डॉ. अर्चना बोधले, ( असोसिएट प्रोफेसर), डॉ. श्रद्धा कोठावळे, डॉ. प्रियंका अहिरे (असिस्टंट प्रोफेसर) यांनी रुग्णांची तपासणी केली व त्यावर मार्गदर्शन केले.

शिबिरास अजय बोरस्ते , साहेबराव पाटील ,एड. उज्वला पाटील, महावीर इंटरनॅशनलचे अनिल नाहर ,राजेंद्र डुंगरवाल , अनिल बाफना , लाफ्टर योगाचे संजय सोनार , राजेंद्र पवार, विजय शिरसाठ, रोहित पारख अर्थकला फायनान्शियलचे संदीप महाजन आदी मान्यवर उपस्थित होते. कार्यक्रम पार पडण्यासाठी राजेंद्र गुप्ते, नमस्ते नाशिक फाउंडेशनचे खजिनदार संदिप देव यांनी विशेष परिश्रम घेतले.